Một tình huống ngày càng khiến các nhà máy sản xuất thức ăn cho chó, thức ăn cho mèo và sản phẩm dành cho thú cưng phải quan tâm:
Khách hàng yêu cầu nhà máy phải có ISO 22000, nhưng doanh nghiệp chưa từng triển khai hệ thống này.
Lúc này, nhiều doanh nghiệp thường nghĩ ngay:
“Làm một bộ hồ sơ ISO 22000 rồi đăng ký chứng nhận là được.”
Nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
ISO 22000 là một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, vì vậy doanh nghiệp cần xây dựng và vận hành hệ thống phù hợp với hoạt động thực tế của nhà máy.
Đặc biệt, với nhà máy thức ăn thú cưng, hệ thống phải gắn với nguyên liệu, công thức, phối trộn, sản xuất, kiểm soát mối nguy, truy xuất và xử lý sản phẩm không phù hợp.
- Trước hết, hãy xác định chính xác khách hàng đang yêu cầu gì
Không nên vội vàng đăng ký chứng nhận ngay khi nhận được yêu cầu từ khách hàng.
Doanh nghiệp cần xác định:
- Khách hàng yêu cầu ISO 22000 hay tiêu chuẩn khác?
- Chứng nhận phải do tổ chức chứng nhận nào thực hiện?
- Phạm vi chứng nhận cần bao gồm sản phẩm nào?
- Có yêu cầu về địa điểm sản xuất không?
- Có yêu cầu về thời hạn chứng nhận không?
- Khách hàng có yêu cầu thêm HACCP, GMP hoặc các chương trình tiên quyết khác không?
- Sản phẩm được tiêu thụ trong nước hay xuất khẩu?
Đây là bước rất quan trọng.
Bởi vì có chứng nhận ISO 22000 không đồng nghĩa với việc tự động đáp ứng mọi yêu cầu của mọi khách hàng.
Doanh nghiệp cần xác định yêu cầu cụ thể trước khi xây dựng hệ thống.
- Xác định phạm vi chứng nhận ISO 22000
Đây là việc cần làm trước khi bắt tay vào viết tài liệu.
Ví dụ nhà máy có thể sản xuất:
- Thức ăn khô cho chó.
- Thức ăn khô cho mèo.
- Thức ăn ướt.
- Snack cho chó.
- Snack cho mèo.
Không nhất thiết tất cả hoạt động đều phải được đưa vào cùng một phạm vi nếu doanh nghiệp có cách xác định phạm vi khác nhau.
Phạm vi cần phản ánh đúng:
Sản phẩm + quá trình + địa điểm + hoạt động thuộc hệ thống.
Ví dụ:
“Sản xuất và đóng gói thức ăn khô cho chó và mèo.”
Tuy nhiên, phạm vi cụ thể phải được xác định dựa trên hoạt động thực tế và yêu cầu chứng nhận áp dụng cho doanh nghiệp.
- Đánh giá hiện trạng nhà máy trước khi triển khai
Đây là bước tôi đặc biệt khuyến nghị.
Thay vì lập tức xây dựng hàng loạt quy trình, doanh nghiệp nên thực hiện:
Gap Assessment – đánh giá khoảng cách
Mục tiêu là trả lời:
Nhà máy hiện tại đang thiếu gì so với yêu cầu của hệ thống ISO 22000?
Có thể đánh giá theo các nhóm:
Nhà xưởng
- Phân khu sản xuất.
- Luồng nguyên liệu.
- Luồng thành phẩm.
- Kiểm soát nhiễm chéo.
- Vệ sinh.
- Kiểm soát côn trùng.
- Bảo trì.
Kho
- Tiếp nhận nguyên liệu.
- Nhận diện.
- Biệt trữ.
- Điều kiện bảo quản.
- Xuất nhập.
- Truy xuất.
Sản xuất
- Công thức.
- Cân nguyên liệu.
- Phối trộn.
- Gia công.
- Kiểm soát quá trình.
- Vệ sinh thiết bị.
Chất lượng
- Tiêu chuẩn nguyên liệu.
- Tiêu chuẩn thành phẩm.
- Lấy mẫu.
- Kiểm nghiệm.
- Xử lý kết quả không phù hợp.
Hệ thống quản lý
- Chính sách.
- Mục tiêu.
- Kiểm soát tài liệu.
- Đánh giá nội bộ.
- Xem xét của lãnh đạo.
- Cải tiến.
- Xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm
Sau khi biết nhà máy đang thiếu gì, doanh nghiệp mới bắt đầu xây dựng hệ thống.
Một hệ thống ISO 22000 cho nhà máy thức ăn thú cưng có thể bao gồm các nhóm nội dung như:
- Chính sách an toàn thực phẩm.
- Mục tiêu.
- Phân công trách nhiệm.
- Kiểm soát tài liệu.
- Kiểm soát hồ sơ.
- Quản lý nhà cung cấp.
- Kiểm soát nguyên liệu.
- Chương trình vệ sinh.
- Kiểm soát côn trùng.
- Kiểm soát chất thải.
- Bảo trì.
- Hiệu chuẩn/kiểm soát thiết bị đo.
- Truy xuất nguồn gốc.
- Xử lý sản phẩm không phù hợp.
- Thu hồi sản phẩm.
- Đánh giá nội bộ.
- Xem xét của lãnh đạo.
- Cải tiến.
Điều quan trọng là:
Không nên xây dựng tài liệu tách rời khỏi hoạt động của nhà máy.
Một quy trình rất đẹp nhưng công nhân không thực hiện thì hệ thống vẫn không hiệu quả.
- Đặc biệt chú trọng nguyên liệu đầu vào
Đối với nhà máy thức ăn thú cưng, nguyên liệu là một trong những điểm cần kiểm soát chặt chẽ.
Doanh nghiệp cần xác định:
- Nhà cung cấp là ai?
- Tiêu chuẩn nguyên liệu là gì?
- Khi nhập hàng kiểm tra những gì?
- Điều kiện bảo quản ra sao?
- Nhận diện lô như thế nào?
- Khi nguyên liệu không đạt thì xử lý thế nào?
- Có thể truy xuất nguyên liệu đến nhà cung cấp hay không?
Ví dụ:
Lô nguyên liệu A
↓
Nhà cung cấp X
↓
Nhập ngày 10/8
↓
Được sử dụng trong lô sản xuất Y
↓
Lô Y được đóng gói thành sản phẩm Z
↓
Đã xuất cho khách hàng nào?
Khả năng truy xuất như vậy rất quan trọng khi doanh nghiệp xảy ra sự cố.
- Kiểm soát công thức và phối trộn
Đây là một trong những nội dung tôi cho rằng nhà máy thức ăn thú cưng cần đặc biệt chú ý.
Một sản phẩm có thể có rất nhiều thành phần.
Ví dụ:
- Nguyên liệu protein.
- Tinh bột.
- Chất béo.
- Vitamin.
- Khoáng chất.
- Phụ gia.
- Các thành phần chức năng khác.
Doanh nghiệp phải kiểm soát:
Công thức được phê duyệt
↓
Cân đúng nguyên liệu
↓
Đúng số lượng
↓
Đúng thứ tự
↓
Đúng quá trình phối trộn
↓
Đúng hồ sơ lô
Nếu xảy ra sai sót ở bước này, vấn đề không chỉ nằm ở một bao thành phẩm mà có thể ảnh hưởng đến cả một lô sản xuất.
- Xây dựng HACCP và phân tích mối nguy
Một phần rất quan trọng trong hệ thống an toàn thực phẩm là:
Xác định những gì có thể gây mất an toàn và cách kiểm soát chúng.
Nhóm an toàn thực phẩm cần xem xét:
Mối nguy sinh học
Ví dụ:
- Vi sinh vật gây bệnh.
- Nhiễm chéo.
- Điều kiện bảo quản không phù hợp.
Mối nguy hóa học
Ví dụ:
- Độc tố nấm mốc.
- Dư lượng hóa chất.
- Chất tẩy rửa.
- Mối nguy từ nguyên liệu.
Mối nguy vật lý
Ví dụ:
- Kim loại.
- Mảnh nhựa.
- Đá.
- Dị vật từ thiết bị.
Sau đó phải xác định biện pháp kiểm soát phù hợp với từng công đoạn và sản phẩm.
- Đừng quên truy xuất nguồn gốc
Hãy thử đặt một câu hỏi rất đơn giản:
Nếu khách hàng gọi điện thông báo một bao thức ăn có vấn đề, nhà máy mất bao lâu để xác định nó được sản xuất từ lô nguyên liệu nào?
Nếu doanh nghiệp không thể trả lời nhanh, hệ thống truy xuất cần được xem xét lại.
Một hệ thống tốt phải có khả năng liên kết:
Nhà cung cấp
↓
Lô nguyên liệu
↓
Công thức
↓
Lô sản xuất
↓
Lô thành phẩm
↓
Khách hàng
↓
Số lượng đã xuất
Đây là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp có thể xử lý sự cố và thu hồi khi cần.
- Đào tạo nhân viên trước khi đánh giá chứng nhận
ISO 22000 không chỉ dành cho:
- Giám đốc.
- QA.
- QC.
Những người trực tiếp sản xuất cũng đóng vai trò rất quan trọng.
Nhân viên cần hiểu những nội dung liên quan đến công việc của mình:
- Vệ sinh cá nhân.
- Vệ sinh khu vực.
- Nhận diện nguyên liệu.
- Cân nguyên liệu.
- Phối trộn.
- Kiểm soát nhiễm chéo.
- Ghi chép hồ sơ.
- Xử lý bất thường.
Một hệ thống mà QA biết nhưng công nhân không biết sẽ rất khó vận hành hiệu quả.
- Vận hành hệ thống trước khi đăng ký chứng nhận
Đây là điểm doanh nghiệp thường bỏ qua.
Không nên:
Viết hồ sơ → đăng ký đánh giá ngay.
Mà nên:
Xây dựng → đào tạo → áp dụng → ghi nhận hồ sơ → đánh giá nội bộ → khắc phục → xem xét hệ thống → đăng ký chứng nhận.
Bởi đánh giá viên sẽ không chỉ xem:
“Doanh nghiệp có quy trình không?”
Mà còn có thể xem:
“Doanh nghiệp có thực hiện quy trình đó không?”
Ví dụ:
Quy trình yêu cầu kiểm tra nguyên liệu đầu vào.
Đánh giá viên có thể kiểm tra:
- Quy trình.
- Tiêu chuẩn nguyên liệu.
- Hồ sơ nhập hàng.
- Phiếu kiểm tra.
- Hồ sơ của các lô thực tế.
Tài liệu và thực tế phải khớp nhau.
- Có HACCP rồi thì triển khai ISO 22000 có dễ hơn không?
Có thể dễ hơn ở một số khía cạnh, nếu hệ thống HACCP của nhà máy được xây dựng và vận hành tốt.
Doanh nghiệp có thể đã có:
- Phân tích mối nguy.
- Sơ đồ quy trình.
- Biện pháp kiểm soát.
- CCP.
- Giám sát.
- Hồ sơ.
Tuy nhiên, HACCP không đồng nghĩa với ISO 22000.
ISO 22000 bao gồm cả hệ thống quản lý rộng hơn, trong đó có các yêu cầu về quản lý, trao đổi thông tin, chương trình tiên quyết, phân tích mối nguy, kiểm soát vận hành, đánh giá và cải tiến.
Do đó cần đánh giá khoảng cách trước khi kết luận hệ thống hiện tại đã đáp ứng đến đâu.
- Quy trình chứng nhận ISO 22000 thường gồm những bước nào?
Về tổng thể, doanh nghiệp có thể hình dung:
Bước 1
Xác định phạm vi chứng nhận
↓
Bước 2
Đánh giá khoảng cách
↓
Bước 3
Xây dựng hệ thống
↓
Bước 4
Đào tạo và triển khai
↓
Bước 5
Vận hành và tạo hồ sơ
↓
Bước 6
Đánh giá nội bộ
↓
Bước 7
Xem xét của lãnh đạo
↓
Bước 8
Đăng ký đánh giá chứng nhận
↓
Bước 9
Khắc phục điểm không phù hợp nếu có
↓
Bước 10
Cấp chứng nhận khi đáp ứng yêu cầu
Thời gian và mức độ chuẩn bị thực tế sẽ phụ thuộc vào quy mô, phạm vi, mức độ sẵn sàng của nhà máy và yêu cầu của tổ chức chứng nhận.
- Đừng biến ISO 22000 thành “bộ hồ sơ để đối phó đánh giá”
Đây là sai lầm mà doanh nghiệp nên tránh.
Một hệ thống tốt không phải là:
“Có đủ hồ sơ để đánh giá viên xem.”
Mà là:
Hệ thống giúp nhà máy kiểm soát rủi ro an toàn thực phẩm trong hoạt động hàng ngày.
Khi đó chứng nhận ISO 22000 trở thành kết quả của một hệ thống đang hoạt động, thay vì chỉ là mục tiêu cuối cùng.
- Vậy doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu?
Nếu khách hàng vừa đưa ra yêu cầu:
“Nhà máy phải có ISO 22000.”
Bạn không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc mua ngay một bộ tài liệu.
Hãy bắt đầu bằng 5 câu hỏi:
- Khách hàng yêu cầu chính xác chứng nhận nào?
- Phạm vi sản phẩm và nhà máy là gì?
- Hệ thống hiện tại đã có HACCP/PRP đến đâu?
- Nhà máy đang thiếu những gì so với ISO 22000?
- Cần bao nhiêu thời gian và nguồn lực để triển khai?
Sau khi trả lời được 5 câu hỏi này, doanh nghiệp sẽ biết mình cần làm gì tiếp theo.
Kết luận
Khách hàng yêu cầu ISO 22000 không phải là vấn đề quá lớn nếu doanh nghiệp có kế hoạch triển khai đúng cách.
Điều quan trọng nhất là không chạy theo chứng chỉ trước, mà phải bắt đầu từ chính hoạt động của nhà máy:
Nguyên liệu
→ Công thức
→ Phối trộn
→ Sản xuất
→ Kiểm soát mối nguy
→ Kiểm nghiệm
→ Truy xuất
→ Thành phẩm
→ Khách hàng
ISO 22000 giúp doanh nghiệp xây dựng một hệ thống quản lý để kiểm soát các vấn đề đó một cách có hệ thống và có khả năng chứng minh bằng hồ sơ.
Nhà máy của bạn đang được khách hàng yêu cầu ISO 22000?
Trước khi đăng ký chứng nhận, hãy thực hiện đánh giá khoảng cách ISO 22000 để xác định nhà máy đang đáp ứng đến đâu, còn thiếu những gì và cần ưu tiên khắc phục vấn đề nào.
Đừng đợi đến ngày đánh giá mới phát hiện nhà máy chưa sẵn sàng.
Dịch vụ đào tạo và chứng nhận ISO tại PQI
PQI đồng hành cùng doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình triển khai hệ thống quản lý:
- Đào tạo nhận thức ISO.
- Đào tạo đánh giá viên nội bộ.
- Đánh giá chứng nhận.
- Đào tạo duy trì và cải tiến hệ thống.
Đội ngũ chuyên gia của PQI luôn hướng tới mục tiêu giúp doanh nghiệp không chỉ đạt chứng nhận, mà còn vận hành hiệu quả hệ thống quản lý môi trường và tạo giá trị bền vững.
Liên hệ ngay với chúng tôi, Tel/Zalo: 0906259389
