Nhà máy đã có:
- Nhà xưởng;
- dây chuyền sản xuất;
- phòng QC;
- nhân sự QA;
- quy trình sản xuất;
- thậm chí đã xây dựng HACCP;
nhưng khi bước vào đánh giá ISO 22000, vẫn có thể phát sinh nhiều điểm không phù hợp.
Vấn đề thường không nằm ở việc doanh nghiệp “không có tài liệu”, mà nằm ở chỗ:
Hệ thống chưa được xây dựng đúng với thực tế sản xuất hoặc tài liệu và thực tế vận hành không khớp nhau.
Đối với nhà máy sản xuất thức ăn cho chó, mèo và các sản phẩm thức ăn dành cho động vật, điều này càng đáng lưu ý vì hệ thống phải kiểm soát các mối nguy xuyên suốt từ nguyên liệu, sản xuất, bảo quản đến phân phối.
ISO 22000 được thiết kế để giúp tổ chức nhận diện, phòng ngừa và kiểm soát các mối nguy an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi; tiêu chuẩn kết hợp quản lý hệ thống, trao đổi thông tin, PRP và nguyên tắc HACCP.
Vậy 5 lỗi nào thường khiến nhà máy gặp khó khi đánh giá?
- Chỉ tập trung làm hồ sơ ISO mà chưa nhìn vào nhà máy thực tế
Đây là lỗi đầu tiên và cũng là lỗi có tính nền tảng.
Một doanh nghiệp có thể sở hữu:
- Hàng chục quy trình;
- hàng trăm biểu mẫu;
- bộ tài liệu HACCP;
- quy trình vệ sinh;
- quy trình kiểm soát nguyên liệu;
nhưng khi đánh giá viên xuống nhà máy lại phát hiện:
Quy trình một đằng, thực tế một nẻo.
Ví dụ:
Quy trình quy định:
Nguyên liệu sau khi tiếp nhận phải được nhận diện và kiểm soát tình trạng.
Nhưng tại kho thực tế:
- Một số bao nguyên liệu không có nhãn tình trạng;
- nguyên liệu đạt và chờ kiểm tra đặt gần nhau;
- nhân viên không biết cách nhận diện trạng thái;
- hồ sơ không thể hiện đúng những gì đang diễn ra.
Khi đó, vấn đề không còn là “thiếu một biểu mẫu”.
Vấn đề là:
Hệ thống quản lý chưa được triển khai hiệu quả.
ISO 22000 là hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, không đơn thuần là một bộ tài liệu để xuất trình khi đánh giá. ISO cũng nhấn mạnh việc thiết lập, thực hiện, duy trì và cải tiến FSMS.
Doanh nghiệp nên làm gì?
Trước khi viết tài liệu, hãy đi từ:
Nhà máy thực tế
→ Quy trình thực tế
→ Mối nguy thực tế
→ Biện pháp kiểm soát
→ Tài liệu hóa
Thay vì:
Mua bộ tài liệu
→ Sửa tên công ty
→ In ra
→ Đăng ký chứng nhận.
- Phân tích mối nguy HACCP chưa sát với công thức và quy trình thực tế
Đây là lỗi rất đáng chú ý đối với nhà máy thức ăn thú cưng.
Một nhà máy có thể có bảng HACCP rất đẹp nhưng khi hỏi:
“Tại sao mối nguy này được đánh giá là đáng kể?”
hoặc:
“Biện pháp kiểm soát này dựa trên cơ sở nào?”
thì nhóm HACCP lại không giải thích được.
Đặc biệt, nhà máy thức ăn cho chó mèo có thể sử dụng nhiều loại nguyên liệu khác nhau:
- nguyên liệu có nguồn gốc động vật;
- ngũ cốc;
- dầu, chất béo;
- vitamin;
- khoáng chất;
- phụ gia;
- các nguyên liệu chức năng.
Mỗi nguyên liệu có thể mang theo những mối nguy khác nhau.
Ví dụ có thể phải xem xét:
Mối nguy sinh học
- Vi sinh vật gây bệnh;
- nhiễm chéo;
- điều kiện bảo quản.
Mối nguy hóa học
- Độc tố nấm mốc;
- dư lượng không mong muốn;
- hóa chất vệ sinh;
- các chất nhiễm từ nguyên liệu.
Mối nguy vật lý
- Kim loại;
- mảnh nhựa;
- đá;
- dị vật từ thiết bị.
Điểm quan trọng là không được lấy nguyên xi một bảng HACCP của nhà máy khác rồi áp dụng cho nhà máy mình.
HACCP phải xuất phát từ:
Sản phẩm + nguyên liệu + quy trình + mục đích sử dụng + điều kiện thực tế.
ISO 22000 tích hợp các nguyên tắc và bước áp dụng HACCP cùng với PRP và quản lý hệ thống.
- PRP còn yếu nhưng doanh nghiệp lại tập trung quá nhiều vào HACCP
Đây là lỗi rất phổ biến.
Doanh nghiệp thường nghĩ:
“ISO 22000 là HACCP.”
Không phải.
HACCP rất quan trọng, nhưng một hệ thống ISO 22000 còn bao gồm PRP – các chương trình tiên quyết, quản lý hệ thống và các thành phần khác.
ISO hiện đã công bố ISO 22002-6:2025 về PRP cho sản xuất thức ăn và thực phẩm cho động vật; tiêu chuẩn này được sử dụng cùng ISO 22002-100 để kiểm soát các mối nguy an toàn trong lĩnh vực này.
Đối với nhà máy thức ăn thú cưng, PRP có thể liên quan đến những vấn đề rất thực tế:
Nhà xưởng
- Phân khu;
- luồng nguyên liệu;
- luồng sản phẩm;
- vệ sinh;
- bảo trì.
Kho
- Điều kiện bảo quản;
- kiểm soát nguyên liệu;
- nhận diện;
- phòng chống nhiễm bẩn.
Vệ sinh
- Làm sạch thiết bị;
- làm sạch khu vực;
- dụng cụ vệ sinh;
- hóa chất vệ sinh.
Kiểm soát côn trùng
- Chương trình kiểm soát;
- theo dõi;
- xử lý;
- hồ sơ.
Bảo trì
- Kế hoạch bảo trì;
- sửa chữa;
- kiểm soát nguy cơ dị vật sau bảo trì.
Quản lý nhà cung cấp
- Đánh giá;
- lựa chọn;
- theo dõi;
- tiêu chí nguyên liệu.
Nếu PRP yếu thì dù bảng HACCP có rất đẹp, hệ thống vẫn khó vận hành hiệu quả.
- Truy xuất nguồn gốc không thực sự “chạy” được
Hãy thử một bài kiểm tra đơn giản.
Chọn ngẫu nhiên một bao thức ăn cho chó hoặc mèo trong kho.
Xem trên bao có:
Số lô: PET-XXXX
Bây giờ yêu cầu nhà máy tìm:
Lô thành phẩm
↓
Ngày sản xuất
↓
Công thức
↓
Các lô nguyên liệu đã sử dụng
↓
Nhà cung cấp
↓
Hồ sơ tiếp nhận
↓
Kết quả kiểm tra
Nếu doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian hoặc không thể kết nối các thông tin này với nhau, thì hệ thống truy xuất cần được xem xét.
ISO 22000 nhấn mạnh kiểm soát mối nguy trong toàn chuỗi và khả năng quản lý an toàn thực phẩm có tính hệ thống; truy xuất là một phần rất quan trọng của việc kiểm soát và xử lý sự cố.
Đặc biệt với thức ăn thú cưng
Truy xuất cần liên kết được:
Nguyên liệu
→ Công thức
→ Lô sản xuất
→ Thành phẩm
→ Khách hàng
Điều này đặc biệt quan trọng khi xảy ra khiếu nại hoặc cần thu hồi.
- Hồ sơ sản xuất không phản ánh đúng những gì đã xảy ra
Đây là lỗi rất dễ bị phát hiện khi đánh giá.
Ví dụ hồ sơ ghi:
Nguyên liệu A: 250 kg.
Nhưng khi kiểm tra:
- Phiếu cân ghi 248 kg;
- hệ thống kho ghi 252 kg;
- hồ sơ sản xuất ghi 250 kg.
Vậy:
Cuối cùng nhà máy đã sử dụng bao nhiêu?
Hoặc:
Quy trình quy định kiểm tra một thông số ở công đoạn phối trộn.
Nhưng hồ sơ của 5 lô gần nhất:
- Có lô ghi;
- có lô không ghi;
- có lô ghi thiếu thời gian;
- người thực hiện không ký.
Đây là dấu hiệu cho thấy hệ thống chưa được vận hành nhất quán.
Đặc biệt: Công thức và phối trộn phải được kiểm soát
Đối với nhà máy thức ăn thú cưng, đây là một nội dung tôi khuyên doanh nghiệp nên kiểm tra rất kỹ.
Ví dụ một công thức quy định:
| Thành phần | Khối lượng |
| Nguyên liệu A | 400 kg |
| Nguyên liệu B | 250 kg |
| Nguyên liệu C | 150 kg |
| Nguyên liệu D | 100 kg |
| Premix | 50 kg |
| Thành phần khác | 50 kg |
| Tổng | 1.000 kg |
Nhà máy phải kiểm soát được:
Công thức được phê duyệt
↓
Phiên bản công thức
↓
Cân nguyên liệu
↓
Đúng lô nguyên liệu
↓
Đúng khối lượng
↓
Đúng thứ tự phối trộn
↓
Đúng điều kiện quá trình
↓
Hồ sơ lô
Nếu công thức thay đổi nhưng hồ sơ sản xuất vẫn sử dụng phiên bản cũ, rủi ro sẽ tăng lên rất nhiều.
Đây là lý do kiểm soát tài liệu, kiểm soát thay đổi, truy xuất và hồ sơ sản xuất phải được liên kết với nhau.
- Một lỗi nữa: Chỉ chuẩn bị trước ngày đánh giá
Một số doanh nghiệp có xu hướng:
“Sắp đánh giá rồi, làm hồ sơ cho đủ.”
Đây là cách tiếp cận rất rủi ro.
Một hệ thống ISO 22000 cần được triển khai và vận hành, không chỉ tồn tại trên giấy.
ISO mô tả ISO 22000 là một hệ thống giúp tổ chức thiết lập, thực hiện, duy trì và cập nhật FSMS; hệ thống cũng hướng tới cải tiến liên tục.
Do đó, trước đánh giá chứng nhận, doanh nghiệp nên có thời gian để:
- Đào tạo;
- áp dụng;
- ghi hồ sơ;
- kiểm tra;
- đánh giá nội bộ;
- xử lý điểm chưa phù hợp;
- xem xét của lãnh đạo;
- cải tiến.
- Làm thế nào để nhà máy tăng khả năng đạt ISO 22000 ngay lần đầu?
Tôi đề xuất nhà máy thực hiện theo trình tự:
Bước 1 – Xác định phạm vi
Xác định rõ:
- Sản phẩm;
- dây chuyền;
- địa điểm;
- hoạt động thuộc phạm vi.
Bước 2 – Gap Assessment
Đánh giá nhà máy hiện tại so với yêu cầu áp dụng.
Bước 3 – Xây dựng PRP
Tập trung vào:
- Nhà xưởng;
- vệ sinh;
- kho;
- côn trùng;
- bảo trì;
- nhà cung cấp;
- vận chuyển…
Bước 4 – Xây dựng HACCP
Phân tích dựa trên:
Sản phẩm thực tế + nguyên liệu thực tế + quy trình thực tế.
Bước 5 – Xây dựng hệ thống quản lý
Bao gồm các quy trình và hồ sơ cần thiết cho FSMS.
Bước 6 – Đào tạo
Đào tạo theo từng vị trí công việc.
Bước 7 – Vận hành
Đừng chỉ viết tài liệu.
Hãy sử dụng tài liệu trong hoạt động hàng ngày.
Bước 8 – Đánh giá nội bộ
Tự đánh giá trước khi tổ chức chứng nhận đánh giá.
Bước 9 – Khắc phục
Xử lý nguyên nhân của các điểm chưa phù hợp.
Bước 10 – Đánh giá chứng nhận
Khi hệ thống đã đủ mức độ sẵn sàng, doanh nghiệp mới tiến hành đánh giá chứng nhận.
- Checklist nhanh cho nhà máy thức ăn thú cưng
Trước khi đăng ký chứng nhận ISO 22000, hãy thử trả lời 10 câu hỏi:
☐ Nhà máy đã xác định rõ phạm vi chứng nhận chưa?
☐ Có sơ đồ quy trình sản xuất thực tế chưa?
☐ Đã xác định đầy đủ các mối nguy chưa?
☐ PRP đã được triển khai thực tế chưa?
☐ Có kiểm soát nhà cung cấp và nguyên liệu đầu vào không?
☐ Công thức sản phẩm có được kiểm soát phiên bản không?
☐ Có kiểm soát việc cân và phối trộn không?
☐ Có truy xuất được từ thành phẩm về nguyên liệu không?
☐ Hồ sơ sản xuất có phản ánh đúng thực tế không?
☐ Đã thực hiện đánh giá nội bộ và khắc phục trước khi đăng ký chứng nhận chưa?
Nếu có nhiều câu trả lời là “chưa”, doanh nghiệp nên thực hiện Gap Assessment trước khi đăng ký đánh giá chứng nhận.
Kết luận
ISO 22000 cho nhà máy thức ăn thú cưng không khó vì doanh nghiệp phải có thật nhiều giấy tờ.
Cái khó là phải xây dựng được một hệ thống mà:
Tài liệu đúng → Nhân viên hiểu → Nhà máy thực hiện → Hồ sơ chứng minh → Truy xuất được → Mối nguy được kiểm soát.
Đặc biệt, 5 điểm cần kiểm tra kỹ trước đánh giá là:
- Tài liệu có khớp với thực tế không?
- Phân tích HACCP có thực sự dựa trên sản phẩm và quy trình không?
- PRP có được triển khai hiệu quả không?
- Truy xuất có thực sự chạy được không?
- Hồ sơ sản xuất có phản ánh đúng từng lô không?
Nếu 5 vấn đề này được xử lý tốt, mức độ sẵn sàng của nhà máy trước đánh giá ISO 22000 sẽ được cải thiện đáng kể.
Dịch vụ đào tạo và chứng nhận ISO tại PQI
PQI đồng hành cùng doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình triển khai hệ thống quản lý:
- Đào tạo nhận thức ISO.
- Đào tạo đánh giá viên nội bộ.
- Đánh giá chứng nhận.
- Đào tạo duy trì và cải tiến hệ thống.
Đội ngũ chuyên gia của PQI luôn hướng tới mục tiêu giúp doanh nghiệp không chỉ đạt chứng nhận, mà còn vận hành hiệu quả hệ thống quản lý môi trường và tạo giá trị bền vững.
Liên hệ ngay với chúng tôi, Tel/Zalo: 0906259389
